birebir ürünler ve psikoloji konulari7

birebir ürünler ve psikoloji konulari7 bugün yine ben  ve birebir ürünler diyoruzki dmeyleri düşüncesinin yerini, seviyeler veya dermlıV duşurree-terk eden ama Craik ve Lockhart ‘m tekrar ve bellek illerinin oluşumu-^Jaır ban görüşlerini muhafaza eden bir sistem olabilir. Craik ve LocV-görüşüne yakın fakat kütü fikrinden kaçman bir model ^kil 1 .ft.’de-^ Bu şekilde, bir pasaj düzeltme amacıyla gözden geçirilirken işe karışan faaliyetini, aynı pasaj anlamının kavranması için okunduğunda işe ka-bellek faaliyetiyle karşılaştırılır. Gözden geçirme, bilginin anlamsal ola-^en a: işlendiği okumadır. Anlamı kavramak ıçm okumada ise bilginin yu-pıel olarak işlenmesi veya “devamlı tektat" (özümsemeden bellekte tutmal s c düzeydedir; fakat bilgi anlamsal olarak dikkatli bu şekilde ışlenuVBazı ^lann sonuçlarına bakılarak (Craik ve Watkıns,191 k, lockhart, Craik ıjıcoby, 1975) uyaranların daima değişmez bir sırada işlendiği gönışubıta-uiı Buna karşılık, duyusal bilgi işlemenin anlamsal analizlerden önce
'(k anlamakla ilgili ıkmcı tıp bellek modeline verilecek dıjet bıı omek, sekmenn ıhVtılodı yaz-f «BTilm harf liralarına yoğunlaşıp anlamla çok az ilgilenmesidir Uçuncu omek ue Craik vt'^ av* ^•ömeylerınden bmıvde görülür. ^ deneyde bilişsel paıkoloji dem alın bit gnıbahatıtlayabıld'k-*l«hı ilkokuldaki ojreimenlennm adlarını yazmalın mendi. Bü ûğtencılet oldukça ıy\ bit çetiot* ^»lıWılef. Daha sonra hatırladıklan ilk gıydıklen kıyafeti yazmaları mendi ve herkes «vdığvW '''•tim haiırlıdı. Sonuçta, şimdiye kadar «hıp olduklan butun kıyafetlttı yamalan mendığmdt İJ* byjfttler, ^ kıyafetlen, günlük kıyafetler gibi oldukça detaylı bu liste vetıldı. Bazı dentkitt \w p halta nrarla devam etıeler de kıyafedetm hepsini hatıtlayamadılat. Bn beğenilen giyecek* /^fflenlenn ilimleri gibi bazı bilgilen hatırlayıp butun
Jurur. Butvd kargılık dı^r vaiclaçım, süreç tasarlamak ve daha sonra bu işlemlere f(ötc hır bellek sistemi formüle etmektir. Craik ve Lockhart işte böyle bir yaklaşımı benimsemiştir. Ancak bilgi işleme modelinin (Neısser’la birlikte, 1976) u^adıjlb dolaylı eleştiriler bu modelin zayıfladığını düşündürüyor Belleğin bilgi işleme modeli, bilginin taşınması ve işlenmesiyle ilgili aşamalar uzerırkie dururken bu alternatif bakış açısı, bellek izlerinin bilginin algısal olarak işlenmesiyle şekillendiğini ileri sürer. Böylece “belleğin dayanıklılığı** terimi bilginin derin bir şekilde işlenmesi olarak kavramlaştırılabılir. Tam olarak dikkatin verilmediği ve yüzeysel olarak analiz edilen bilgiler çabuk unutulur. Derin bir düzeyde işlenen yani dikkat edilen, tam olarak analız edilen, çağrışımlar ve görüntüler bakımından zenginleştirilmiş bilgiler ise uzun sureli olur. Bilgi işleme seviyeleri modeli de eleştirilere maruz kalmıştır (Craik & Tulvıng, 1975 ve Baddeley, 1978). Yapılan eleştiriler şöyle sıralanabilir: 1) Anlamlı olayların iyi hatırlandığı söylenmekte, bunun dışında fazla bir şeyin söylenmediği görülmektedir ki bu sıradan bir açıklamadır. 2) Belirsiz, anlaşılmaz ve genelde test edilemez bir açıklamadır. 3) iyi hatırlanan her olayın “derinlemesine işlendiği“nin ifade edilişi tarafsız ve bağımsız bir derinlik göstergesinin olmadığından, dolaylı bir açıklamadır.
Kafamızın içindeki kutular (boxes-in'the-head) (Waugh ve Norman, ve Atkinson ve Shiffrin) teorisi ve bilgi işleme seviyeleri (Craik ve Lockhart) teorisi arasındaki açık bir fark, tekrarlama ile ilgili görüşleridir. Waugh ve Norman’nın teorisinde, bilginin kısa süreli bellekte tekrarlanması, söz konusu bilgiyi daha uzun süreli bir bellek deposuna taşımaya yarar; Craik ve Lock-hart’ın teorisinde ise tekrarlamaya, bilginin belirli bir analiz seviyesinde tu-tulması ya da bilginin daha derin bir seviyede işlenerek detaylandırılması olarak kavramlaştınlır. ilk tip tekrarlama, yani bilginin belirli bir analız seviyesinde tutularak
jgha derin işlenmesi daha fazla zaman gerektirir. 2) Kodlama sırasında ’ vonlenyle ilgilenilen sözcükler fonolojik ve yapısal yönleriyle ilgile-lenlerc göre daha lyı tanınır. Biraz farklı görevler kullanmış olmakla birlik-p’\gosnno, O’Ncıl, ve Paıvıo (1977); Klein ve Saltz (1976) ve Schulman ^pQ74) benzer somunlar elde etmiştir.
c^ıcekı ^^alışmalar belleğin, karşılaşılan bilginin ilk defa nasıl kodlandığı-işlevi olduğu fikrini destekler; anlamsal olarak kodlanmış bilgi, algimi olarak kodlanmış bilgiden daha iyi hatırlanır. Bu konuda norobılışsel bir viiklaşım benimsenerek (bazı filozoflar bu bakış açısını “Biyolojik İndırgeme-jlık” olarak ifade etmişlerdir) güçlü belleğin anatomik temeli ile bilgi işlene'»eviyeleri teorisi arasındaki ilişki araştırılabilir. Neyse kı, tam da böyle bir ıraştmTia Kapur, Craik, Tulvıng, Wilson, Hoyle ve Brown (1994) tarafından PET görüntüleme teknolojisi kullanılarak yapıldı ve sevindirici sonuçlar verili. Kaput ve arkadaşları tarafından yürütülen deneyde kullanılan görev, daha önce anlatılan çalışmalara benzerdir. Bu deneyin bir koşulunda katılımlılardan, bir sözcükte bir harfin olup olmadığını bulmaları istenmiştir (Ome-Jın sözcükte a harfi var mı? gibi). Diğer bir koşulda ise farklı katılımcılarla her bir sözcük üzerinde çalışma yapılmış ve gösterilen sözcüğün canlı mı cansızını olduğu sorulmuştur. İlk durumda bilgi
\.ivMivk \9C Klgınm derin imlendiği düşünüldü. İlki “algısal yüzeysel görev” ıkınusı ise '‘anlamsal derin gorcv”olarak kabul edildi. Bu sorulara verilen *Eset/ Havır'ccvaplan bilgisayarda kaydedildi. Fakat asıl önemli veri, bu ıkı gıycv sırasında occl bir sıvı kullanılarak (Oj^) uygulanan PET görüntüleme Mstemıylc, beynin akrıvc olduğu bölgelerin tespit edilmesiydi. Davranışsal veriler kanlımcıUnn derin düzeyde (canlı/cansız) işlenen sözcükler iyin tanıma belleklerinin, algısal yüzeysel seviyede (a veya a değil) işlenen sözcuk-lerınkıne göre daha lyı olduğunu gösterdi. PET görüntülerinin sonuylan Şekil 7.10’da’dır.
Sonuylar, anlamsal derin görevle algısal yüzeysel görev karşılaştırıldığında, anlamsal derin görevde sol ınfenor serebral kortekste, serebral faaliyetin anlamlı düzeyde yüksek olduğunu göstermiştir. Bu çalışmada öyle görünüyor kı \aiksek bellek performansıyla bağlantılı olan sol prefrontal bölge, bu tıp anı depolamanın merkezi olabilir. Bellek sürecini tam olarak anlamak için elbette bilişsel süreçleri, nöral faaliyeti ve bellek performansını birlikte göz önünde bulunduran, bütünleştirici bir bellek teorisi gerekir.
Kendini Referans Alma Etkisi (Self-Reference Effect)
Rogers, Kuıper ve Kirker (1977) kendini referans almanın yöntem olarak takip edilebilecek güçlü bir değişken olduğunu gösterdiğinde, bilgi işleme seviyeleri konusuna yeni bir ışık tutulmuş oldu. Rogers ve arkadaşları, Craık ve Tulvıng’ın (1975) kullandığına benzer bir yöntem kullanarak katılımcılardan, kendilerine verilen bir listedeki 40 sıfatın her birisini, derinlik veya anlam zenginliği bakımından farklı
Craık ve Tulvıng ın çalışmasında olduğu gibi, derecelendirme sırasında daha derin kiKİlanan sözcüklerin yüzeysel olarak kodlanan sözcüklerden daha lyı hatırlandığı öne sürülmüştür. Katılımcılar sözcükleri derecelendirdikten som ra, onlardan mümkün olduğunca çok sözcüğü serbest'hatırlama yoluyla hatır
Bevnın bölgeleri de-rin işlemede kanlı/ cansız) serebral kan akışında bir artma göstermektedir. Ust-soldaki şekil, oksıpı-tal lob solda, frontal lob sağda olan yandan görünüştür. Ust-sağ şekil dikey enlemesine kesittir. Bırbırıyle kesişen ızgara şeklindeki yatay ve dikey çizgiler ve sayılar standart bırbırıyle uyumlu boşlukları temsil eder. VPC, postenor lıt demeti boyunca dikey bir çizgidir ve VAC, anterı-or lif demeti boyunca dikey bir çizgidir
National Academy of Scıenccs’den 12ın alınarak basılmıştır.
lamaları istendi. Hatırlama, yapısal olarak derecelendirilen sözcükler için en iuşük düzeydeydi. Ondan sonra sırasıyla giderek artan bir hatırlama oranıyla (oncmık ve anlamsal yolla derecelendirilen sözcükler geldi. Kendını-referans alma görevindeki sözcükler ise en iyi hatırlanma oranına sahipti. Şekil 7.1 l’de Rogcrs ve arkadaşlarının çalışmasındaki veriler görülmektedir. Bu verilerden dc görüldüğü gibi, kendinı^referans alma görevinde derecelendirilen sozcükle-rm hatırlanma oranı daha fazladır. Bu da kendi kendini derecelendirme (self-ratıng) işlevlerinin güçlü bir kodlama aracı olduğunu ortaya
Kendıne-referanslı anıların (selbreference memorıes) beynin farklı bölgelerinde depolanıp depolanmadığı bir soru olarak kalmaktadır.
Narsistik Özellik (The Narcissistic Trait). Orijinal deneyde değişiklikler yapılarak gerçekleştirilen bir çok labc^ratuvar çalışması benzer sonuçlar venr. Bazı araştırmacılar kendini-referans alma görevlerinin oldukça özel bellek sistemlerinde depolandığını öne sürer. Sizden kişiliğinize yönelik hırs-kıevgı dolu veya kızgın gibi tanımlayıcı bir özellik söylemeniz istense, “Ben, bııvı, benim” konuları üzerindeki içsel atıfların organize olmuş bir sıstemıy-W, yanı guçlu bir benlik-şemasıyla (self-sehema) meşgul olursunuz. Buna »Uzamanda narsistik özellik deriz. Kendimiz hakkında bir çok şey bildiğin ^ (entelektüel olmasa da duygusal olarak kendimize yoğun hır yatırım
Derecelendirme görevlerinin bir işlevi olarak evet ve hayırlı değerlendirmeler için ortalama hatırlama.
Rogcrs, Kulper ve Kırker’ın (1977) verileri.
olduğundan) benlik-bilgısinı (self'information) depolamak için ulaşılabilir halde olan zengin ve dikkatli bir şekilde örülmüş içsel bir ağa sahibiz. Bu karmaşık içsel yapılar nedeniyle kendi kendimizi işaret eden ve daha hayatî olan yeni bilgileri, diğerlerini işaret eden bilgilere göre, daha kolay bir şekilde düzenleriz (bu konu üzerindeki bazı önemli çalışmalar için bakınız, Bellezza, 1992). Kendine göre-derecelendirme anılarının beynin farklı bölgelerinde depolanıp depolanmadığı konusunun bir soru olarak kalması narsıstık özelliğe, çok değerli beyin alanının önemli bir kısmının ayrılabileceği önsezisinden
Son Zamanlarda Duygularınız İncindi mi? Muhtemelen Yeni Bir Anınız Oldu.
Hepim kendimiz hakkında düşüncesizce söylenen bir çok söz duymuşuzdur “Ağzı kokuyor" veya “çok para canlısr gibi Bazen bu sözler etnik veya belirti bir ırka ait olup bazen de herhangi birinin cinsel tercihini işaret eder Bu türden bir hakaret, kendimiz hakkında duyduğumuz çok derin bir benlik şüphesiyle bağlantılı olabilir 0 çirkin, çok uzun boylu boynu uzun, burnu çirkin fakır, AlDSIi, kel, alkolik, pasaklı bir kadın; Amerika da özefitkle yaygın olan, şişmanı Benliği işaret eden ve oldukça üzücü olan bu sözlerin genel olarak ortak bir özelliği vardır Gerçek olmasalar bile hatırlanabilirler Diğer kişilere yönelttiğiniz saldırganca sözlerinizi bir düşünün. Bu sözler ne kadar süre bellekte yer eder? Bazen düşüncesizce söylenen bu sözler niçin kişiliğimizi önemli derecede etkiler? Kişiliği istismar edici bu tür durumların hatırlanabilırliğinin arkasındaki bilişsel nedenler nelerdir?birebir ürünler sundu.